(sav.gov.vn) - Mới đây, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 26/2026/TT-BTC quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều trong Nghị định số 73/2026/NĐ-CP của Chính phủ về Luật Ngân sách nhà nước.

Thông tư gồm 08 Chương và 38 Điều, là căn cứ quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, lập dự toán, chấp hành ngân sách, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, trong đó có Kiểm toán nhà nước trong quá trình quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước. 

Theo Thông tư, phạm vi điều chỉnh tập trung hướng dẫn chi tiết nhiều nội dung quan trọng của Nghị định số 73/2026/NĐ-CP, bao gồm các quy định về tổ chức thu ngân sách nhà nước; quản lý các khoản thu, chi; quy trình, thủ tục thanh toán đối với các nhiệm vụ chi; hạch toán kế toán và báo cáo ngân sách nhà nước. 

Đối tượng áp dụng được xác định rộng, gồm các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đơn vị sự nghiệp công lập và các tổ chức, cá nhân có liên quan đến ngân sách nhà nước. 

Thông tư đồng thời nhấn mạnh vai trò hướng dẫn của Bộ Tài chính và sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong việc triển khai thực hiện các nội dung quản lý ngân sách.

Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và địa phương

Thông tư quy định cụ thể nguồn thu của ngân sách trung ương, bao gồm các khoản thu hưởng 100% như thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng nhập khẩu, thu từ dầu khí, viện trợ không hoàn lại của nước ngoài, phí và lệ phí do cơ quan trung ương thu, cùng nhiều khoản thu khác theo quy định của pháp luật. 

Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương như thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, thuế bảo vệ môi trường, tiền sử dụng đất… theo tỷ lệ phần trăm cụ thể, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương đồng thời tăng tính chủ động của ngân sách địa phương. 

Về nhiệm vụ chi, ngân sách trung ương đảm bảo các khoản chi đầu tư phát triển, chi dự trữ quốc gia, chi thường xuyên cho các bộ, cơ quan trung ương và các lĩnh vực quan trọng như quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, văn hóa, môi trường, an sinh xã hội. 

Ngân sách địa phương được phân cấp nhiệm vụ chi tương ứng với nguồn thu, bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên cho các lĩnh vực kinh tế - xã hội trên địa bàn, bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối ngân sách và yêu cầu phát triển từng địa phương.

Quy định chi tiết về lập dự toán ngân sách nhà nước

Thông tư dành một chương quan trọng quy định về lập dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Theo đó, việc lập dự toán phải tuân thủ Luật Ngân sách nhà nước và các quy định của Chính phủ, bảo đảm đúng mục tiêu, nhiệm vụ, định mức và khả năng cân đối ngân sách. 

Cơ quan thu như cơ quan thuế, hải quan có trách nhiệm lập dự toán thu theo các mẫu biểu quy định; các đơn vị dự toán ngân sách lập dự toán thu, chi theo hệ thống biểu mẫu thống nhất, gửi cơ quan tài chính cùng cấp để tổng hợp. 

Đáng chú ý, Thông tư quy định rõ trách nhiệm của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong việc gửi báo cáo dự toán ngân sách. Theo đó, đơn vị dự toán cấp I ở trung ương phải gửi báo cáo dự toán đến Bộ Tài chính, Kiểm toán nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan trước thời hạn quy định. 

Tăng cường kỷ luật tài chính trong chấp hành ngân sách

Về chấp hành ngân sách nhà nước, Chương IV của Thông tư quy định cụ thể việc phân bổ, giao dự toán và tổ chức thực hiện thu, chi ngân sách. Các đơn vị dự toán cấp I có trách nhiệm giao dự toán cho các đơn vị trực thuộc theo đúng quy định, đồng thời gửi cơ quan tài chính để kiểm tra. 

Việc tổ chức thu ngân sách nhà nước phải thực hiện theo đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước, bảo đảm hạch toán đầy đủ, kịp thời, đúng chế độ; các khoản thu bằng ngoại tệ được quy đổi và hạch toán theo quy định của Bộ Tài chính. 

Đối với chi ngân sách, Thông tư quy định rõ quy trình, thủ tục thanh toán, hạch toán kế toán, cũng như trách nhiệm của các cơ quan trong việc kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước. Đồng thời, quy định các trường hợp tạm dừng chi khi đơn vị không chấp hành đầy đủ chế độ báo cáo, quyết toán theo quy định. Qua đó, góp phần siết chặt kỷ luật, kỷ cương tài chính, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Vai trò của Kiểm toán nhà nước trong quản lý ngân sách

Một trong những nội dung đáng chú ý của Thông tư là việc quy định rõ trách nhiệm cung cấp thông tin, báo cáo phục vụ công tác kiểm toán ngân sách nhà nước.

Cụ thể, trong quá trình lập dự toán, các đơn vị dự toán cấp I ở trung ương có trách nhiệm gửi báo cáo dự toán không chỉ cho Bộ Tài chính mà còn cho Kiểm toán nhà nước, qua đó tạo điều kiện để cơ quan kiểm toán chủ động nắm bắt thông tin, phục vụ công tác kiểm toán ngân sách…

Có thể thấy, Thông tư số 26/2026/TT-BTC đã cụ thể hóa đầy đủ các quy định của Luật Ngân sách nhà nước và Nghị định số 73/2026/NĐ-CP, tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho công tác quản lý, điều hành ngân sách. Đồng thời, quy định trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin giữa Bộ Tài chính với các bộ, cơ quan trung ương, cơ quan tài chính các cấp, cơ quan thu, Kho bạc Nhà nước và các cơ quan liên quan, trong đó có Kiểm toán nhà nước, góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước./.