Sáng 18/10, tại Hội thảo “Phát triển khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp: Thực trạng, cơ hội, thách thức và vai trò của Kiểm toán nhà nước”, TS. Lê Đình Thăng, Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước (KTNN) chuyên ngành II đã phân tích rõ thực trạng, chỉ ra những vấn đề bất cập, đồng thời gợi mở một số giải pháp để mở “nút thắt” cản trở sự phát triển của các khu kinh tế (KKT), khu công nghiệp (KCN) qua góc nhìn của KTNN.

Theo TS. Lê Đình Thăng, qua các cuộc kiểm toán chuyên đề về đánh giá hiệu quả các chính sách ưu đãi đầu tư, các cuộc kiểm toán lồng ghép, hoạt động kiểm toán của KTNN luôn đồng hành với quá trình hình thành, phát triển của các khu kinh tế KKT, KCN. Các kết quả, phát hiện kiểm toán đã chỉ ra các nút thắt trong phát triển KKT, KCN và đề xuất các kiến nghị, giải pháp để góp phần tháo gỡ, tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho các KKT, KCN.
 

8 nút thắt cần tháo gỡ để phát huy hiệu quả, vai trò của các KKT, KCN

TS. Lê Đình Thăng nhận định, trải qua hơn 30 năm phát triển, KKT, KCN trên phạm vi cả nước đã phát triển mạnh mẽ cả về số lượng, quy mô diện tích và vốn đầu tư, đóng góp rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội của từng địa phương, từng vùng. Tuy vậy, quá trình xây dựng và phát triển mô hình KKT, KCN đã bộc lộ những tồn tại nhất định, tạo ra các nút thắt hạn chế sự phát triển của các KKT, KCN. 

Thông qua hoạt động kiểm toán, các đánh giá, phát hiện trong quá trình kiểm toán đã phân tích, làm rõ hơn các bất cập, hạn chế này và các ảnh hưởng tới sự phát triển của các KKT, KCN, đồng thời chỉ ra các nút thắt cần tháo gỡ để phát huy hết hiệu quả, vai trò của các KKT, KCN.

Cụ thể, vấn đề về quy hoạch chưa đáp ứng yêu cầu của quá trình phát triển. Tính đồng bộ, gắn kết giữa quy hoạch phát triển KKT, KCN với các quy hoạch hạ tầng xã hội, nguồn nhân lực, sử dụng đất và đô thị và hạ tầng giao thông chưa cao. Việc phát triển các KKT, KCN chưa đáp ứng được tính liên kết vùng, chỉ xuất hiện một số mô hình hợp tác sản xuất đơn lẻ trong KKT, KCN. Nhiều KKT, KCN chú trọng đến vấn đề giải quyết việc làm hơn là tìm kiếm các ngành nghề tiên phong mang tính đột phá, nhưng vấn đề về an sinh lao động lại chưa được chú trọng tương xứng.

Cùng với đó, các vấn đề về môi trường, bảo vệ môi trường gần đây đã được chú trọng và cải thiện hơn, tuy nhiên hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường KCN tại một số địa phương chưa đồng bộ. Một số KKT ven biển được định hướng thu hút đầu tư các ngành công nghiệp nặng như lọc hóa dầu, nhiệt điện, luyện cán thép, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cao, thậm chí đã có sự cố nghiêm trọng trên thực tế. Các vấn đề môi trường nước, môi trường không khí, chất thải nguy hại ngày càng trở nên cấp bách.

 

Các địa phương và nhà đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng KKT, KCN vẫn tập trung phát triển theo “chiều rộng”, thu hút mạnh nhà đầu tư thứ cấp; chưa thực sự chú trọng phát triển theo “chiều sâu” hướng tới cơ cấu ngành nghề có giá trị gia tăng cao, công nghệ hiện đại và bảo vệ môi trường.
 

Kết quả kiểm toán còn chỉ ra, việc chấp hành quy hoạch của một số KKT, KCN chưa phù hợp quy định, làm giảm hiệu quả chính sách như: Điều chỉnh, mở rộng KKT khi chưa đáp ứng đủ điều kiện, chưa lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết trong KKT, chưa phê duyệt quy hoạch chi tiết một số khu chức năng trong KKT, phê duyệt quy hoạch chi tiết một số khu chức năng không phù hợp…

Tỷ lệ lấp đầy của các KCN chỉ ở mức 57,2% (năm 2022), tỷ suất thu hút đầu tư trung bình của dự án đầu tư trong KCN (đến tháng 12/2021) là 4,61 triệu USD/ha đất công nghiệp đã cho thuê. Tỷ lệ này tuy có gia tăng qua các thời kỳ nhưng vẫn tương đối thấp.

Qua kết quả kiểm toán cho thấy, một số KKT, KCN gặp khó khăn trong thu hút dự án đầu tư thứ cấp tại phần đất đã xây dựng hạ tầng; một số địa phương chưa quyết liệt trong việc thu hồi diện tích đất chưa sử dụng hoặc dự án không thực hiện đúng cam kết, dẫn đến lãng phí nguồn lực đất đai; một số địa phương giao đất, cho thuê đất không đúng quy định; một số dự án bị thu hồi đất do chậm thực hiện, không thực hiện; xác định tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho một số dự án không đúng quy định.

Việc triển khai thực hiện và việc tuân thủ trong thực thi chính sách cũng có những hạn chế nhất định.

Kết quả kiểm toán cho thấy, tính hiệu quả của các KKT chưa đạt được mục tiêu Đề án thành lập KKT, KCN, các mục tiêu hầu hết ở mức thấp như: Thu NSNN đạt 24,7%; giải quyết việc làm phi nông nghiệp đạt 22%; kim ngạch xuất khẩu đạt 72%...; điều chỉnh, mở rộng KKT khi chưa đáp ứng đủ điều kiện, chưa lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chi tiết trong KKT, quy hoạch tổng thể chưa đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với quy hoạch chung, nhiều dự án chậm tiến độ nhưng chưa được gia hạn thời gian thực hiện hoặc thu hồi, giao đất, cho thuê đất không đúng quy định, gia hạn tiến độ thực hiện dự án không phù hợp quy định...