(sav.gov.vn) - Sau hơn một thập kỷ hình thành và phát triển, kiểm toán môi trường (KTMT) đang đứng trước yêu cầu chuyển mình mạnh mẽ cả về tư duy, phương thức tiếp cận và phạm vi triển khai. Để hiện thực hóa mục tiêu này, lãnh đạo Kiểm toán nhà nước (KTNN) cho rằng cần thống nhất nhận thức, xây dựng chiến lược dài hạn và mở rộng các chủ đề kiểm toán bám sát những vấn đề môi trường đang đặt ra trong thực tiễn.

Nâng tầm vị thế kiểm toán môi trường vì mục tiêu phát triển bền vững

Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II Lê Đình Thăng cho biết, trên cơ sở Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030, KTNN sẽ tiếp tục đẩy mạnh và nâng tầm công tác KTMT. Trọng tâm là chú trọng phát hiện những bất cập trong cơ chế, chính sách và pháp luật để kịp thời kiến nghị hoàn thiện, bảo đảm chất lượng kiểm toán đáp ứng tốt yêu cầu quản lý, điều hành của Chính phủ cũng như hoạt động giám sát của Quốc hội. Đặc biệt, để bắt nhịp với các tiêu chuẩn toàn cầu, KTNN Việt Nam sẽ tăng cường mở rộng hợp tác quốc tế, chú trọng học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm về phương pháp kiểm toán hiện đại với các cơ quan kiểm toán hàng đầu thế giới như KTNN Ấn Độ…

Trong Kế hoạch kiểm toán trung hạn, KTNN xác định giai đoạn 2027-2028 sẽ nâng tỷ trọng kiểm toán hoạt động, kiểm toán chuyên đề - trong đó có KTMT - lên 35% tổng số nhiệm vụ kiểm toán, so với mức 30% hiện nay.

Ông Hoàng Văn Lương - Vụ trưởng Vụ Tổng hợp - nhấn mạnh: Đây không chỉ là mục tiêu về mặt số lượng, mà còn là sự chuyển dịch về “chất” trong hoạt động kiểm toán. Đó là sự chuyển dịch từ kiểm toán tài chính truyền thống sang kiểm toán hoạt động, không chỉ giúp KTNN xác nhận tính đúng đắn, trung thực, hợp lý của các thông tin, số liệu tài chính mà còn đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Để thực hiện tốt “sứ mệnh” của KTMT trong bối cảnh mới, ông Lê Đình Thăng cho rằng, nhận thức và cách hiểu về KTMT trong toàn hệ thống vẫn cần tiếp tục được làm rõ và thống nhất.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung cho biết, theo Tổ chức quốc tế Các cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI), KTMT bao gồm 3 loại hình: Kiểm toán tài chính, kiểm toán tuân thủ và kiểm toán hoạt động đánh giá tác động môi trường đối với đời sống con người. Vì vậy, việc thống nhất tư duy là yêu cầu tiên quyết. Cùng với đó, lộ trình phát triển lĩnh vực này cần được định hình rõ nét hơn, gắn với chiến lược dài hạn; các chủ đề kiểm toán cũng cần được đa dạng hóa để bám sát dòng chảy thực tiễn.

Lãnh đạo KTNN nhấn mạnh, KTMT phải được xác định là nhiệm vụ chung của toàn Ngành, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi của đơn vị chuyên trách. Việc phát huy nguồn lực tập thể sẽ tạo sự đồng bộ xuyên suốt từ khâu xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện, qua đó tối ưu hóa hiệu quả triển khai đối với lĩnh vực kiểm toán đặc thù này.

Thống nhất nhận thức, xây dựng lộ trình và đẩy mạnh chuyển đổi số

Dưới góc độ triển khai, ông Phan Trường Giang - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành II - cho rằng, vấn đề cốt lõi của việc thống nhất nhận thức là phải xác định được lộ trình rõ ràng, tránh dàn trải. Theo ông Giang, KTMT cần được triển khai theo hướng có trọng tâm, dựa trên đánh giá rủi ro và mức độ tác động xã hội.

Các lĩnh vực “nóng” như quản lý nước thải, chất thải rắn tại khu công nghiệp vẫn cần được ưu tiên. Đồng thời, Ngành phải chủ động mở rộng sang các lĩnh vực liên ngành gắn với các cam kết quốc tế như thích ứng với biến đổi khí hậu, phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và năng lượng tái tạo. “Chúng ta phải lấy tính trọng yếu làm cơ sở lựa chọn chủ đề, gắn phát triển KTMT với ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số” - ông Giang nhấn mạnh.

Sự thống nhất nhận thức còn thể hiện ở việc xác định rõ vai trò “đầu tàu” và cơ chế phối hợp giữa các đơn vị. Ông Vũ Ngọc Tuấn - Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành III - nêu quan điểm: Để triển khai KTMT theo đúng định hướng, cần có lộ trình cụ thể và sự chung tay của các đơn vị trong toàn Ngành. KTNN chuyên ngành II đóng vai trò tiên phong trong nghiên cứu, định hướng các chủ đề KTMT mới; KTNN chuyên ngành III sẽ phối hợp kiểm toán công tác bảo vệ môi trường trong các lĩnh vực đặc thù như y tế - nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro liên quan đến rác thải độc hại.

Khi nhận thức đã được thống nhất, công nghệ sẽ là “chìa khóa” để hiện thực hóa tư duy đổi mới. KTNN xác định ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và công nghệ viễn thám là hướng đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực giám sát. Ông Phan Trường Giang phân tích, việc ứng dụng bản đồ số (GIS), dữ liệu quan trắc tự động và ảnh vệ tinh để nhận diện các “điểm nóng” môi trường từ xa sẽ góp phần khắc phục tình trạng thiếu hụt, phân tán dữ liệu, đồng thời nâng cao tính khách quan và minh bạch của bằng chứng kiểm toán.

Góp sức cho một Việt Nam xanh

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung ví KTMT như một “dòng chảy lặng lẽ”, không ồn ào nhưng giàu nội lực và bền bỉ. Sự quyết liệt trong từng kiến nghị kiểm toán, cùng truyền thống đoàn kết của toàn Ngành, sẽ trở thành nguồn sức mạnh nội sinh để đội ngũ kiểm toán viên vượt qua thách thức, tạo nên những chuyển biến tích cực trong công tác quản lý môi trường. Đây cũng là nền tảng để mỗi kiến nghị kiểm toán thực sự đi vào cuộc sống.

Bên cạnh đó, những phát hiện và kiến nghị kiểm toán chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, từ đó hình thành một chu trình quản trị môi trường hoàn chỉnh. Trong mối quan hệ này, KTNN đóng vai trò nhận diện các “lỗ hổng” trong thực thi, tạo cơ sở để cơ quan quản lý tiếp thu và hoàn thiện chính sách, pháp luật. Quy trình quản trị nhờ đó được vận hành đồng bộ, từ ban hành chính sách, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, giám sát và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn.

Đánh giá về vai trò này, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp khẳng định: Thông qua việc chỉ ra những bất cập trong cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường, KTNN đã hỗ trợ Bộ kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện các quy định pháp luật. Nhờ đó, nhiều chính sách khi ban hành nhận được sự đồng thuận cao, hạn chế phản ứng từ người dân và doanh nghiệp, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Kết quả kiểm toán cũng là nguồn thông tin độc lập, khách quan, hỗ trợ hiệu quả quá trình hoàn thiện thể chế, đặc biệt trong sửa đổi Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo...

Mỗi kiến nghị kiểm toán được thực thi, mỗi bất cập về cơ chế, chính sách được phát hiện và kiến nghị sửa đổi không chỉ góp phần bảo vệ ngân sách nhà nước mà còn là cách gìn giữ “mạch máu sinh thái” cho các thế hệ mai sau. Với sự chuẩn bị đồng bộ về nhân lực và công nghệ, KTMT đang sẵn sàng bước vào giai đoạn phát triển mới, góp sức xây dựng một Việt Nam xanh và bền vững.

Tiếp nối kết quả kiểm toán công tác quản lý, bảo vệ môi trường tại nhiệt điện Vĩnh Tân và nhiệt điện than Quảng Ninh, năm 2026, KTNN sẽ tiếp tục kiểm toán công tác quản lý chất thải và bảo vệ môi trường tại các nhà máy xi măng dọc dải đất Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An. Đây là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa sứ mệnh vì một Việt Nam xanh, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong bối cảnh mới. Nội dung này sẽ được phản ánh trong bài tiếp theo./.